‘E hòmber ku a bira kachó‘
Deskripshon
Vormen van theater maken
Het stuk ‘E hòmber ku a bira un kachó’ heeft twee bijzondere vormen van theatermaken, namelijk de vorm van straattheater en qua inhoud het absurdisme als genre. Straattoneel kwam in de jaren ‘80 voor op Curaçao. Gibi Basilio (theatermaker, schrijver en docent drama) maakte o.a. straattheater voorstellingen. Helaas werd zijn theatergroep Foro verboden om het theaterstuk ‘Bo ta bai vota?’ te spelen op straat. Om de achtergrond en ontwikkeling van deze vorm van theatermaken te begrijpen volgt hier onder enige informatie.
Straattoneel
Vermoedelijk is straattoneel de oudste vorm van theatermaken. Het gaat terug naar het 14de-eeuwse/ middeleeuwse wagenspel. In die tijd werd vermaak gebracht door middel van mimespelers en jongleurs, variététheaters, muziektheater. Straat-optreden is een fenomeen dat zich wereldwijd heeft verspreid. Soms vind je talentvolle musici of beeldende acts op festivals. In veel grote steden vind je straattheaterfestivals of pleinen speciaal afgebakend waar straatacts plaatsvinden. Straattheater stelt mensen in staat die misschien nooit naar traditioneel theater zijn gegaan toch van theater te genieten. Het straattheaterpubliek bestaat uit iedereen die wil kijken en de meeste optredens zijn gratis, of achteraf gaat een van de acteurs met de pet rond langs de toeschouwers. Beroemd zijn de artiesten die hun carrière als straattheaterartiesten zijn begonnen, zoals Robin Williams, David Bowie, Jewel en Harry Anderson. In Peru werd interactief straattheater gebruikt om het bewustzijn te vergroten over de vele misvattingen van de gezinsplanning en het gebruik van anticonceptiva. In Zuid-Afrika werd interactief straattheater gebruikt om het bewustzijn te vergroten over gezondheidsoorzaken zoals AIDS of HIV en hoe bepaald gedrag de toename van het virus bevorderen.
Absurd theater
Het theaterstuk ‘E hòmber ku a bira kachó’ werd voor het eerst gepubliceerd in 1957. Een stuk dat sociale onrechtvaardigheid aan de kaak stelt, met name de ontmenselijking van het menselijk wezen om een waardig bestaan te kunnen leven. In 1956, te midden van een klimaat van politiek geweld en onderdrukking in Argentinië, sloot Osvaldo Dragún zich aan bij de onafhankelijke theatergroep Fray Mocho en schreef zijn ‘Historias para ser contadas’ (verhalen om verteld te worden). Het verhaal van de man die een hond werd, maakte deel uit van deze verzameling korte werken. Alle verhalen en stukken van Osvaldo Dragún, hebben ontmenselijking als belangrijkste thema.
Toneelschrijver Osvaldo Dragún
Osvaldo Dragún werd geboren in 1929 in San Salvador “Entre Rios” op het platteland van Argentinië in een Joodse familie. Zijn vader was paardentrainer en was trots op zijn werk. Toen stortte de Argentijnse economie in, en moest de familie naar de stad te verhuizen, waar de vader van Osvaldo zich moest vernederen en alleen maar slecht betaalde baantjes kon vinden, zodat het gezin kon overleven. Osvaldo kreeg toen al een besef van het onrecht in de wereld. Hij wilde rechten studeren, maar raakte gehecht aan het theater en de overtuigingskracht van toneelstukken op mensen. Dragún werd toen toneelschrijver en wijdde zijn leven aan het theater om sociale kwesties te belichten en het publiek met het absurde onrecht van de Argentijnse samenleving te confronteren. Met slechts vier acteurs en een extreem klein budget wist hij een inspirerende band met de Argentijnse publiek op te bouwen met zijn straatoptredens en later in het theater.
Osvaldo Dragún behaalde internationale successen met zijn thema’s die heel universeel bleken te zijn en wereldwijd mensen aanspraken.
Liña di kuenta di e presentashon
E kuenta di e hòmber ku a bira kachó ta tokante un hòmber sin nòmber ku sali buska trabou. Un persona simpel ku, despues di hopi intento sin éksito pa haña un trabou, a bira desesperá i a disidí aseptá kualke trabou ku ta presentá. Nan ta priminti’é un trabou pero nan ta bisé ku e trabou ta disponibel si tin hende kita for di trabou, muri òf bai ku penshon.
E kachó ku tabata warda e lugá, despues di aña largu di traha duru, a muri di behes. Awor tin un vakatura. E hòmber mester tuma e lugá di e kachó. E hefe ta mustr’é kon e tin ku adaptá su mes, i e ta siñ’é kon e tin ku blaf i gruña.
Pasobra e hòmber no por haña otro trabou, poko poko e ta kambia bira kachó, e ta kome kuminda di kachó i e ta lembe su kasá i mordé suavemente pa mustr’é kariño. Eventualmente, su kasá ta sali na estado anto tin miedu ku e beibi lo ta un kachó. E delaster kos ku nos ta mira di e hende ta ku e ta komportá manera kachó i awor e ta kana riba kuater pia i ta blaf. Tur hende ta traté manera kachó pasobra pa su mes i sosiedat e ta un kachó.
Eskoho di kreador Milushka Birge
Tres aña pasá, Milushka Birge a haña e petishon pa partisipá na festival di kaya Kaya na Otrobanda ku un obra teatral. Despues di un periodo di investigashon, entrevista i topa ku habitantenan di bario, Milushka a haña hopi material pa kuminsá skibi e obra.
Asina, el a kreá parti di un kaya ku un tienda, banda di dje un bisiña yalurs i ku gusta redu, un hungadó di domino yòn diler di droga na punta di e kaya i un muhé di kaya namorá ku ta trese hopi regalo pa e dama. Figuranan remarkabel ku ta representá Ferdinand i Willemstraat, dos kaya notorio kaminda e festival ta tuma lugá. Un periodo pisá kaminda prostitushon i droga tabata dominá e kayanan akí.
Très aña despues, den 2022, despues di e brote di Covid-19, e festival a bin bèk, i Milushka Birge a presentá ‘E hòmber ku a bira kachó’.
Milushka tabata tabata kana ku e idea di e obra akí den su kabes for di su tempu di su estudio na Hogeschool voor de Kunsten na Utrecht. E obra ‘E hòmber ku a bira kachó’ (skript di dramaturgo Osvaldo Dragún) a toka su alma pa e tema di deshumanisashon i pèrdida di identidat. “Mi a warda e obra aki,” el a bisa, “pasobra e ta kòrdami kiko hende por hasi otro”. Aworaki na Kòrsou, 32 aña despues, e ta mira ku sirkunstansia sosial a deteriorá ku e obra teatral ta bira mas real, menos apsurdo. sigui riprodusí na mi mente kiko hende por hasi otro hende pasa.” Awor aki na Kòrsou, 32 aña despues, e ta mira ku kondishonnan sosial a deteriorá ku e obra ta bira mas i mas real i ménos apsurdo. Pa Milushka, ta bon ku e obra akí ta pone un spil den kara di humanidat, sino nos ta lubidá ken nos ta. E obra ta ilustrá un biaha mas kiko ta e funshon di teatro.
Speellijst
Première
27 augustus 2022 • Festival Kaya Kaya Party (4 keer gespeeld)
Teatro Aula Habaai
Voorstellingen voor speciale doelgroepen
10 januari 2023 • schoolvoorstelling Radulphus College
26 maart 2023 • vrije voorstelling voor ouderen van Habaai en omgeving
Datum nog te bepalen voor 2 schoolvoorstellingen
Voorstellingen voor algemeen publiek
20 november 2022 • vrije voorstelling (2 keer gespeeld)
27 maart 2023 • vrije voorstelling Internationale Dag van Theater
Anfiteatro Jopi Hart
Datum nog te bepalen voor vrije voorstelling
Credits
Tekst en regie
Milushka Birge
Acteurs
Eduard Reineta, Crisèn Schorea, Diana Minguel de Mey, Norma Cova en Angelo Wilson
| Muziek | Crisèn Schorea i su banda 8.40 |
| Kostuum, Masker en Foto |
Franklin Salgado |
| Techniek | Joseph Mathurin en Reinard Hurtado |
| Gedicht | Vesuhely Americaan |
| Grafisch ontwerp | Karena van der Veen |
| Productie | Etienne Pieters en Lou Nisbet |
Sponsors
Educatie
Mogelijke opdrachten vooraf aan de voorstelling
- Laat de leerlingen met elkaar bespreken wat voor absurde situatie(s) ze zelf hebben ervaren.
- Laat ze twee dingen benoemen binnen de situatie(s) die voor hen de situatie absurd maakt.
Mogelijke vragen voor na de voorstelling
- Welke effect vonden ze dat de maskers hadden?
Vonden de leerlingen dat de maskers een van de personages uitdrukten in het verhaal?
Zo ja, welke? - Welk element uit het stuk is iets wat je zorgen baart voor onze bevolking?
- Zou jij in dit tijdperk van digitale communicatie theater gebruiken als vorm om mensen bewust te maken? Zo ja, welke thema’s zou jij dan kiezen?
- Waarom denk je dat er weinig absurde stukken op Curaçao worden gemaakt?
Zou je op Curaçao meer absurde stukken willen zien?
Portrèt i vidio
Den prensa
Artikel in AD: Wereldtheaterdag 2023
Teatro KadaKen voert Argentijns stuk op Antilliaans dagblad Vrijdag 17 maart 2023Door Nelly Rosa Download PDF
